Uitstapje naar een verloren eiland in de Zuiderzee

Altijd al willen een verdwenen eiland in Nederland willen ontdekken en daarmee het onmogelijke waarmaken? Op naar Schokland: een voormalig eiland in het Ijsselmeer. Hoe is het eiland ontstaan, en waaraan is dit pareltje ten ondergegaan? Ontdek het in openluchtmuseum Schokland en kom van alles aan de weet over de ‘Schokkers’.

Samen met Pip (12), Juup (10) en oma Ankie bracht Reisachtige Laura een bezoekje naar Schokland. Een stapje terug in de Flevolandse geschiedenis. Daarover gesproken, laat ik eerst eens beginnen met het relaas van Schokland en zijn eilanders, dat praat een stuk makkelijker ….Schokland werelderfgoed

Oudste eiland van de Zuiderzee

Vroeger was dit voormalige eilandje in de Zuiderzee alleen bereikbaar met de boot, maar nu het eiland deel uitmaakt van de Noordoostpolder tuf je er tegenwoordig moeiteloos met de auto naartoe. Grappig genoeg is Schokland niet altijd een eiland, maar een schiereiland geweest. Vanaf de prèhistorie tot aan de middeleeuwen was deze landtong weliswaar bereikbaar, maar wel slecht begaanbaar.

Door het gebied met dijkjes te omringen en met sloten te ontwateren kon in de 14e eeuw Schokland verrijzen. Deze ontginning bracht wel nieuwe problemen met zich mee. Want ontwatering van het gebied zorgde ervoor dat de zee grote stukken land opslokte, waardoor het eiland steeds kleiner werd.

Church Schokland

Waterstaatskerk Schokland

Flevoland kunst

Kunst in Schokland

Waar komt de naam Schokland vandaan?

In de middeleeuwen maakte het eiland deel uit van twee gemeentes en kreeg daarom de naam: ‘Eiland Enst en Emmeloord’. Pas in de 18e eeuw werd de naam gewijzigd. Hoe de huidige naam precies is ontstaan is onduidelijk, vermoedelijk verwijst het woord schokken naar het beuken van de zee op de wal, dit schokken veroorzaakt afbrokkelend land.

Het eilandleven

Op Schokland hebben omstreeks 650 Schokkers verspreid over 3 woongroepen geleefd en gewoond. Helaas bleek zo’n driekwart van het eiland te nat, en daarmee niet geschikt voor bewoning te zijn. Het leven van de eilanders was eenvoudig en moeilijk.  Overstromingen waren schering en inslag. In 1825 is zelfs de helft van de huizen van de bodem weggespoeld.

Van eiland naar vasteland

Het drassige land in combinatie met overstromingen maakte het lastig gewassen te verbouwen, waardoor de helft van de oogst vaak mislukte met alle gevolgen van dien. Vanwege armoede, aanhoudend overstromingsgevaar en landverlies besluit de overheid in 1859 het eiland te ontruimen. Ironisch genoeg is het eiland sinds die tijd voor geen meter meer ‘gekrompen’. Uiteindelijk valt in 1942 het besluit om de Noordoostpolder te ontginnen, maar ook dit brengt het nodige gelazer met zich mee.

Tot op de dag van vandaag veroorzaakt ontwatering fikse verzakking. Hierdoor is het museum Schokland met anderhalve meter verzakt en ligt het gebied -voor het eerst in zijn bestaan- vrijwel geheel beneden NAP. Door de grondwaterstand in de omliggende akkers te verhogen wordt geprobeerd verdere verzinking tegen te gaan.

Schokland openluchtmuseum

Vissershuisjes en uitzicht

Vruchtbare grond

De grootste plus van inpolderen? Na het droogvallen van de polder blijkt de grond uitermate vruchtbaar…in oudheidkundig opzicht. De meeste bodemlagen zijn vrijwel in tact gebleven, waardoor archeologische vondsten -verspreid over een periode van 10.000 jaar- de tand des tijds goed hebben doorstaan.

Eerste Nederlandse monument op werelderfgoedlijst

Deze archeologische overblijfselen geven een goed overzicht van het eilandleven. De geschiedenis van het landschap, zijn bewoners en de strijd tegen landverlies maakt dat Schokland in 1995 als eerste Nederlands erfgoed een plekje op de UNESCO Werelderfgoedlijst krijgt.

Schokland eiland

Kerk en kunst

Wat is er zoal te zien en te doen?

Een dagje Schokland is een leuk uitstapje voor de hele familie. Of je nu liefhebber van kunst, cultureel erfgoed, natuur of nieuwsgierig Aagje bent. Deze bijzondere plek heeft iedereen wel wat te bieden. Het perceel van 130 hectare bestaat uit een stuk land met daarop enkele woningen. Zowel binnen als buiten zijn archeologische vondsten tentoongesteld.

Het meest in het oog springende bouwwerk is de ‘Waterstaatskerk’. Omdat de originele middeleeuwse kerk de stormramp niet heeft overleefd heeft de overheid dit kerkje van hout in 1834 vervangen voor een solide exemplaar: ‘Waterstaatskerk’ genoemd door de bewoners. Interessant zijn de parochie en vissershuisjes waar de meeste archeologische vondsten, foto’s en filmpjes zijn te vinden.

Wat vinden onze jonge experts ervan?

Pip:’ Het is lastig voor te stellen dat dit stuk grond eerst een eiland was, maar het museum geeft een goed idee van hoe het hier ooit is geweest. Sommige dingen in het museum zijn een beetje saai, maar deze heb ik overgeslagen. Buiten zijn veel zeldzame dingen te zien. Zoals: het verplaatsbare schaftkeetje dat is gebruikt tijdens de inpoldering. Wij hebben geprobeerd om dit hutje op te tillen, maar deze is me daar toch een partijtje zwaar. Aan de hand van de waterpeil-meters is te zien tot hoe ver het water heeft gestaan: eh hoog dus.’

Juup: ‘Buiten staan enorme palen (zeewering), toch gek dat dat deze het water niet hebben gestopt? Het moet hier vaak een natte boel geweest zijn. Ik heb namelijk ‘schoenplankjes’ uitgeprobeerd, geen idee hoe deze dingen heetten. Dit zijn een soort sneeuwschoenen waarmee je over natte grond kunt lopen, dat is nog best lastig. Ook leuk is de kunst om het eiland en het bos.’

Archeologische vondsten Schokland

Waterpeil meten en over water lopen

Holland op z’n mooist

Tot 26 oktober is de kunstroute ‘Eb’ te zien. Een korte wandeling langs meer dan tien werken van verschillende kunstenaars. Zo hebben wij o.a. een kunstwerk bestaande uit een waslijn met bedrukte was, een boot van Delfts blauw, plus een zandloper van wel twee meter gezien. De omgeving leent zich dan uitstekend voor buitenkunst, al heeft dit domein eigenlijk niets extra’s nodig. Met zijn kleine huisjes, groene gras en witte wolken lijkt deze plek zo te zijn weggelopen uit een oud Hollands landschapsschilderij. Liefhebber van openluchtmusea, of meer weten over de Zuiderzee? Bezoek dan ook het schitterende Zuiderzeemuseum in Enkhuizen.

Art in the Netherlands

Kunst in Nederland

Praktische informatie

Schokland ligt in hartje Flevoland, om precies te zijn op 30 autominuten van Lelystad, nabij Emmeloord, Urk en Giethoorn. Via de Markerdijk snel je zo vanuit Enkhuizen naar Schokland. Het museum is praktisch het hele jaar geopend, entreeprijzen: 7,50 euro p.p, kinderen 5,00 euro. Gratis toegang met museumjaarkaart. Meer bijzondere plekken in Flevoland? Uitstapje met kinderen| Marker Wadden

Dol op eilanden?  Leven op een onbewoond eiland| in NL!